Chủ đề

(Không gian mạng) - Trong lúc nhiều ý kiến phản đối cho rằng, Luật An ninh mạng khi đi vào hiệu lực sẽ khiến nhiều ông lớn, trong đó có Facebook rời bỏ Việt Nam … thì chúng ta cũng không thể không xét tới những hậu quả mà nó đem lại.

Ông chủ của Facebook phải điều trần ở Quốc hội sau vụ Cambridge Analytica.

Từ hơn 2000 năm trước, triết gia Hy Lạp cổ đại Plato dường như đã nhìn thấy trước điều này. Trong tác phẩm “Phaedrus”, ông có kể lại một câu chuyện (được cho là ghi chép lại những lời do Socrates – người thầy của các triết gia – nói) như sau:

Ở xứ Ai Cập thời cổ đại, có một vị vua khôn ngoan tên là Thamus. Một hôm, ông được Theuth – một vị thần thông thái – viếng thăm. Theuth là một nhà phát minh nổi tiếng, tác giả của nhiều thứ hữu ích như số học, hình học, thiên văn và cả trò chơi súc sắc. Nhưng phát minh khiến ông tự hào nhất lại chính là “chữ viết” – điều mà ông háo hức muốn chia sẻ với vua Thamus trong chuyến viếng thăm. Chữ viết và nghệ thuật viết “sẽ khiến người Ai Cập trở nên khôn ngoan và ghi nhớ tốt hơn”. Tuy nhiên, Thamus phản đối: “Này, Theuth thông thái. Nên nhớ không phải lúc nào cha đẻ của một phát minh cũng là người thẩm định chính xác nhất về công dụng hay sự vô ích của nó đối với người sử dụng.” Nhà vua tiếp tục: “Phát kiến của Người, vô tình sẽ khiến người học trở nên hay quên lãng khi họ ngày càng phụ thuộc vào chữ viết [bên ngoài] thay vì thường xuyên vận dụng khả năng tự ghi nhớ [bên trong].” Vì vậy, Thamus kết luận, rằng chữ viết sẽ đem đến cho các môn đệ [của Theuth] điều không phải chân lý, mà chỉ là vẻ ngoài của chân lý, khiến họ tuy nghe không phải ít, song thực chất sẽ không học được nhiều; và dù trông có vẻ thông tuệ, nhưng những người này nhìn chung sẽ không biết mấy, từ đó trở thành một đám đông nhàm chán, chỉ biết phô diễn trí tuệ mà không hề có thực tế.”

Câu chuyện Thamus và Theuth trong sách của Plato.

Bài học sâu sắc trong câu chuyện trên lại càng đặc biệt có ý nghĩa khi tham chiếu với những scandal mà Facebook mắc phải trong thời gian qua, bao gồm nghi án bị hacker Nga lợi dụng để can thiệp vào cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ cuối năm 2016, hay vụ Cambridge Analytica (cáo buộc thu thập dữ liệu và thông tin cá nhân người dùng), cùng hàng loạt các vi phạm khác. Theo một bình luận trên Tạp chí Times, hiện tại Facebook đang tìm cách che đậy vụ can thiệp bầu cử của tin tặc Nga bằng cách âm thầm gieo giắt một số câu chuyện ác cảm nhắm vào các đối thủ cạnh tranh và những nhà phê bình như tỷ phú George Soros – điều dường như chỉ càng làm cho uy tín của hãng thêm xuống thấp, nằm ở vị trí đâu đó giữa Philip Morris (thuốc lá) Purdue Pharma (công ty dược từng nhiều lần vướng kiện tụng vì sản phẩm OxyContin có gốc thuốc phiện) trong danh sách các doanh nghiệp gây ảnh hưởng tiêu cực đối với xã hội.

Trong thực tế, những câu chuyện về sự hứa hẹn (bị phóng đại quá mức) cùng hậu quả không mong muốn (trên diện rộng) của công nghệ là điều không hề mới, song chưa bao giờ thôi không làm chúng ta ngạc nhiên. Tại sao lại có tình trạng này? Một trong những nguyên do, đó là bởi chúng ta thường hay có xu hướng quên đi mất, rằng công nghệ thực sự cũng chỉ “tốt” như người sử dụng nó mà thôi. Vì thế, càng muốn thăng tiến nhờ công nghệ, con người vô tình lại càng làm giảm giá trị của nó. Chẳng hạn, nếu ra đời trong một thế giới tốt đẹp hơn, rất có thể Twitter đã trở thành một bảng dán yết thị kỹ thuật số (digital billboard) của những ý tưởng và đối thoại – có tác dụng làm phong phú thêm không gian công cộng, thay vì bị biến tướng giống như một bể phốt tự hoại (cesspool) mở trong tâm trí của phần lớn dân Mỹ. Hay như Facebook, vốn vẫn được xem là một nền tảng giúp tăng cường sự tương tác giữa con người với nhau, chứ không phải công cụ giúp những kẻ cô đơn trốn tránh thực tại và ngày càng tách biệt với cộng đồng.

Rất dễ để viết các đoạn tweet hay status troll nhau trên mạng xã hội (hành vi troll được hiểu là cố ý vi phạm các quy tắc ngầm, khi chủ thể của hành vi thường quan tâm nhiều đến phản ứng của người khác hơn là tính chính xác, khả năng kiểm chứng, tính dễ hiểu lẫn chất lượng của thông tin), nhưng nắm nắm vững nghệ thuật đối thoại và thước đo tiêu chuẩn để đánh giá các cuộc tranh luận mới là việc khó. Chúng ta có thể dễ dàng nhắn tin (text) trên điện thoại, nhưng không phải ai cũng viết được những lá thư hay với nội dung phù hợp. Hay bây giờ, hầu như ai cũng biết tìm kiếm thông tin trên Google, nhưng để có nguồn tin cậy lại là một vấn đề lớn; Hoặc không khó để kết bạn với hàng ngàn người trên Facebook, song duy trì được khoảng sáu, bảy mối quan hệ thân thiết, bền chặt nhất lại chẳng hề đơn giản, qua nhiều năm; Cũng như vậy, thật dễ để vuốt màn hình sang phải trên ứng dụng hẹn hò Tinder, nhưng tìm kiếm được tình yêu thật – ở trong đó – mới khó làm sao.

Đó chính là những gì mà Thamus (hoặc Socrates) đã nghĩ khi chối bỏ chữ viết, bởi ông tin việc con người cho rằng nhờ chữ viết mà có thể nắm được thông tin và duy trì kết nối chỉ là một ảo tưởng, ngay cả khi họ đã được giải thoát khỏi những gánh nặng của sự tập trung, sự hiện hữu của tâm trí và ký ức. Mặc dù điều này nghe có vẻ kỳ lạ, nhưng thử hỏi hôm nay có bao nhiêu vấn đề thuộc về cá nhân, chuyên môn hoặc ở tầm quốc gia có thể được giải quyết chỉ nhờ thường xuyên nhấn vào những shortcut trên màn hình?

Tại Việt Nam hôm nay, đang có không ít người trên tổng số gần 50 triệu thuê bao internet coi cuộc sống ảo trên mạng xã hội còn quan trọng hơn thực tại. Bởi vậy, họ mới có xu hướng đưa tất cả mọi thứ, từ đời tư cho đến tranh luận về các vấn đề xã hội lên mạng, bao gồm cả việc tự phong cho mình tư cách của để phán xử “công lý” hay những thứ vốn nằm ngoài tầm hiểu biết và phạm vi cai quản của họ. Nguy hiểm hơn, có những thành phần còn mắc chứng ảo tưởng, khi tự huyễn hoặc bản thân lẫn người khác, rằng những gì họ viết, những hình ảnh, số lượng like và share ấy đang góp phần làm thay đổi, đem lại tiến bộ và công bằng xã hội – chính là “lực lượng dân chủ trên bàn phím”, phổ biến trong khoảng gần 10 năm trở lại đây.

Nhiều khi chính những nhà đấu tranh dân chủ trên bàn phím đang gây nhiễu xã hội và khiến những ý tưởng sáng tạo vì lợi ích cộng đồng không nhận được sự quan tâm đúng mực.

Bởi vậy, trong lúc Facebook đang phải chật vật tìm cách xoa dịu dư luận và dàn xếp khủng hoảng – thông qua các chuyên gia tư vấn, vận động hành lang, và tung ra những bản vá mới – điều xem ra chưa đủ để lấy lại niềm tin đã mất; còn tại Việt Nam, Luật An ninh mạng vẫn còn phải chờ để đi vào hoạt động và đánh giá tác động … thì chúng ta hãy thử cùng thay đổi bằng cách đăng xuất khỏi Facebook, ít nhất một ngày trong tuần để đọc lấy một cuốn sách thú vị, chẳng hạn như lịch sử xem sao.

(Theo butdanh.net)

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về [email protected]
Thích và chia sẻ bài này trên